Leave a comment

فصل (۱)- طرح اولیه‌ی کارگاه (هشت جلسه‌ی نخست)

کارگاه آشنایی با نقد موسیقی

مقدمه

مشهور است که گفته می‌شود: «در ایران نقد موسیقی نداریم»، اما جست‌وجویی ساده و به دور از آرمانگرایی نشان می‌دهد در حال حاضر حجم نوشتارها و فعالیت‌هایی که می‌توان آنها را- فارغ از کیفیتشان- نقد موسیقی به حساب آورد، قابل چشم‌پوشی نیست:

تقریباً تمامی مجلات تخصصی موسیقی (با گرایش‌ها و سطح‌های متفاوت) در هر شماره‌ی خود بخشی را به نقد موسیقی یا مواردی مرتبط با آن اختصاص می‌دهند؛

در چند(ین) روزنامه با حوزه‌ی انتشار سراسری صفحه‌ی موسیقی وجود دارد؛

بعضی مجلات سیاسی- اجتماعی- هنری یا ادبی- هنریِ روشنفکرانه گاه به گاه یا منظم بخشی مختص موسیقی دارند، که در هر دو مورد به طور پراکنده نوشتارهای انتقادی موسیقی به چاپ می‌رسد؛

ناشران گاه در دفترچه‌ی همراه آلبوم‌ها نوشته‌هایی به قلم نویسندگانی جز صاحب آن می‌گنجانند که اغلب فراتر از زندگی‌نامه و معرفی است؛

وب‌سایت‌های موسیقی، وبلاگ‌ها و صفحات علاقه‌مندان به موسیقی در شبکه‌های اجتماعی با روندی ثابت یا متغیر در حال تولید مطالبی با مضمون نقدگرانه (به عام‌ترین مفهوم مورد استفاده) هستند؛

در چند مرکز، به تناوب و با افت و خیزهایی- که حاصل برنامه‌ریزی و شرایط عمومی کشور نیز هست- جلسات نقد موسیقی برگزار می‌شود، که بررسی بخشی از آثار قابل تامل را در بر می‌گیرد. گاه نیز خود ناشران برای تولیداتشان رونمایی ترتیب می‌دهند که اکثراً همراه با نقد موسیقی است.

مطالعه‌ی دقیق‌تر گستره‌ی نقد موسیقی نشان می‌دهد که اغلب نوشتار/ گفتارها کیفیت مناسبی ندارند و بسیار سهل‌انگارانه و بدون بهره‌گیری از حداقل مهارت‌های نقد پدید می‌آیند. از همین رو پرداختن به مسایل آموزشی نقد موسیقی می‌تواند به‌ویژه در دو یا سه حوزه از حوزه‌های گفته شده، تاثیرگذار باشد. بنابراین پیشنهاد می‌شود کارگاهی آموزشی برای فراگیری بعضی مسایل اساسی تشکیل گردد. در این کارگاه سعی بر آن است تا علاقه‌مندان و روزنامه‌نگاران موسیقی برخی توانایی‌های لازم را از طریق کار کارگاهی انفرادی و گروهی بیاموزند و تجربه کنند.

جامعه‌ی هدف

ورود به این کارگاه برای عموم علاقه‌مندان آزاد است اما گروه‌هایی که بیش از بقیه هدف آن را تشکیل می‌دهند؛ روزنامه‌نگاران حوزه‌ی موسیقی (اعم از حوزه‌ی مجازی و نشر سنتی) و دانشجویان رشته‌ی موسیقی یا روزنامه‌نگاری هستند.

چشم‌انداز کلی

بیشتر نقدهای موسیقی‌ای که در دوران معاصر به یاد داریم تنها یک جنبه‌ی نقد موسیقی را مدنظر داشته‌اند؛ ارزش‌گذاری (و گاه شخصی) یا ایرادگیری. از همین رو بیشترین تلاش کارگاه پیشنهادی بر این است که از طریق درگیر کردن شرکت‌کنندگان در کارهای عملی چشم‌اندازهای دیگری از نقد موسیقی را پیش روی آنان بگشاید.

از سوی دیگر اشکالات بیشتر نوشته‌های انتقادی از آن جهت است که نویسندگان از پیش‌زمینه‌ها، تعریف‌ها و روندهایی که نقدشان بر اساس آنها شکل گرفته است، آگاه نیستند و به همین دلیل تسلط کاملی هم بر عناصر شکل‌دهنده‌ی آن ندارند. بنابراین در کارگاه ضمن ارایه‌ی تعاریف، با کاوش در نقدهای منتشر شده متوجه خواهیم شد که شالوده‌های نقد موسیقی چهار دسته‌اند: فلسفی، زیباشناختی، تاریخی/ سبک‌شناسانه/ مربوط به نظریه‌ی موسیقی، و زبانی (وابسته به ادبیات نوشتار). علاوه بر آن می‌آموزیم که این چهار گروه از شالوده‌ها عمیقاً با یکدیگر مرتبط و بر هم تاثیرگذارند، بدین ترتیب در جریان تمرین‌های عملی به‌طور مقدماتی می‌آموزیم که شالوده‌ها را بشناسیم و چنانچه توانایی آن را داریم در نقد خود از آن بهره بگیریم.

از اینها گذشته تمرین‌های عملی طراحی شده در این دوره کمک می‌کند تا درک نویسنده از توانایی‌های نقدگرانه واقع‌گرایانه‌تر از پیش شده و نیاز به آموزش گسترده‌ی مباحث مرتبط با موسیقی و همچنین لزوم امتناع از ورود به موضوعاتی که بر آنها اشراف ندارد به خوبی لمس شود.

طرح مشروح جلسات

۱- تعاریف اولیه، شنیدار نقدگرانه

تعاریف اولیه‌ی نقد موسیقی (عام/خاص)- نقد روزنامه‌نگارانه- نقد دانشورانه- اصطلاح گمراه‌کننده‌ی «نقد سازنده»- صفت ممیزِ «تخصصی یا فنی»

تمرکز محض بر خود موسیقی- مهارت استخراج ویژگی‌های یک اثر صوتی- شنیدار کور/ بی‌پیشینه- نیت آهنگساز/ خالق

در جریان کسب مهارت‌های گفته شده، شرکت‌کنندگان باید این تجربه را کسب کنند که وارد شدن به دنیای موسیقی‌ای که با آن آشنایی ندارند (مثلاً دست زدن به نقد موسیقی کلاسیک اروپایی برای کسی که تنها اندکی آموخته‌ی موسیقی ایرانی است یا برعکس) تنها به این دلیل ساده که آمادگی شنیدن خصوصیات را ندارند، بسیار مخاطره‌آمیز است.

۲- تکنیک‌های عمومی نقد (۱)

    توصیف/ شرح- بازخورد احساسی به جای توصیف- سیاهه‌ی ویژگی‌ها (Trait Listing)- داوری/ ارزیابی/ ارزش‌گذاری- مقایسه (دوگانه‌ی شباهت/تفاوت)- تفسیر/تاویل- تحلیل منطقی- جدل- نگرگاه و راستای دید

۳- تکنیک‌های عمومی نقد (۲)

تجزیه و تحلیل موسیقایی- نظریه‌ی موسیقی- موسیقی‌شناسی- گفتمانِ چیره

شرکت‌کنندگان در این مرحله باید استفاده‌ی بدون جهت‌گیری از نظریه‌ی موسیقی و همچنین وجه محدود کننده‌ی آن را در تمرین‌هایشان تجربه کنند.

۴- زبان و واژگان

انطباق امر غیرکلامی (موسیقی) با امر کلامی (زبان)

واژگان شناخته شده و فنی- تحدید- دوگانه‌ی زبان استعاری/دقیق

گفتمان- فرمِ نوشتار

۵- بعضی بحث‌های مقدماتی در زیباشناسی و فلسفه که برای ورود به نقدگری ژرف‌تر مورد نیاز است.

بی‌طرفی/ بی‌غرضی (Disinterested-ness)- صدق و کذب (درستی و نادرستی گزاره‌ی موسیقایی)- معنای موسیقایی- قیاس منطقی- وحدت/ پیوستگی/ انسجام (Unity, Continuity)- مرجعیت نقد/ منتقد- ذهنیت/ عینیت- جهانشمولی (Universality)- اقبال عام (Popularity)- معیار (Criteria)، داوری درباره‌ی ارزش موسیقایی (Value Judgment)، درک موسیقی (Reception)، متن و زمینهی خوانش (Text and Context)، زیبایی (Beauty).

زیباشناسی و تاثیرات دوگانه‌ی احکام آن بر نقد موسیقی- گفتمان زیباشناختی و نقد

۶- مسایل عملی نقد موسیقی (۱)

برای چه کسی می‌نویسیم    (شنونده/ آهنگساز/ نقدگر)

تقلید/ تاثیرپذیری- وام/ نقل/ اشاره

نقد اثر موسیقایی- نقد اجرا- نقد کنسرت

آثار مرجع- شرح صاحب اثر و میزان نفوذ آن

۷- مسایل عملی نقد موسیقی (۲)

زندگی‌نامه- تاریخ موسیقی- سبک‌شناسی- برچسب‌ها و دوره‌بندی

درک تغییرات- دوگانه‌ی نو و کهنه

۸- نقد موسیقی در ایران

نقد موسیقی؛ بعضی مسایل، مشکلات و اولویت‌ها در ایران (اجرای مجدد و…) نقدهای گسترده‌تر آثار گذشته

بعضی منابع قابل دسترسی به زبان فارسی

* عناوین مطرح شده (به ویژه در قسمت‌های نظری‌تر) عموماً به شکلی مقدماتی، متناسب با وقت و شرایط کلاس و با هدف آشنایی مورد بحث قرار می‌گیرند و در جریان تمرین‌ها تا حدودی عمق بخشیده می‌شوند.

* مباحث مطرح شده در تمامی جلسات- به استثنای جلسه‌ی پنجم که به دلیل انتزاعی و پیچیده بودن مطالب، امکان ارایه‌ی مثال‌ها و تمرین‌ها در آن کم است- تا حد ممکن همراه با کار گروهی شرکت‌کنندگان بر نمونه‌های صوتی، ارایه‌ی مثال‌هایی از نقدهای منتشر شده‌ی منتقدان، بازخوانی بعضی از آنها و تمرین‌های بیرون از کلاس خواهد بود.

* مسایل مربوط به استانداردها، اخلاق حرفه‌ای و… که ممکن است جای آنها در این طرح خالی به نظر برسد به طور عملی و موردی در حین انجام تمرین‌ها آموزش داده می‌شود.

* پیشنهاد می‌شود مجموعه‌ای از نقدهای تهیه شده به‌عنوان دستاورد این کلاس در وب‌سایت و برگزیده‌ی آنها نیز (در صورتی که کیفیت به قدر کافی مطلوب باشد) در فصلنامه‌ی خانه‌ی موسیقی منتشر شود. این امر هم می‌تواند جنبه‌ی تشویقی برای بعضی از شرکت‌کنندگان داشته باشد و هم نتایج را برای داوری در اختیار دیگر پژوهشگران و منتقدان قرار می‌دهد.

مسایل اجرایی

۱- ظرفیت

حداقل ۹ نفر

حداکثر ۱۸ نفر

۲- مدت زمان هر جلسه

۳ ساعت با یک استراحت کوتاه در میانه

۳- ابزارهای فنی مورد نیاز

ویدیو پروژکتور

دستگاه پخش صوتی با امکان اتصال به رایانه‌ی همراه

یک دستگاه سه‌تار

یک دستگاه پیانو

شرایط ثبت نام

۱- پیش‌نیاز

آشنایی اولیه با موسیقی عملی و نظری: دست‌کم آشنایی با نواختن یک ساز یا خواندن آواز/ و آشنایی با تئوری موسیقی، مرتبط با گونه‌ی موسیقایی که در آن مشغول فعالیت هستند.

نویسندگان حوزه‌ی موسیقی، فعال در یکی از موارد یاد شده در مقدمه، از این پیش‌شرط مستثنا هستند.

۲- هزینه‌ی کل دوره:

۶۴۰۰۰۰ ریال (هر جلسه ۸۰۰۰۰ ریال) برای شرکت‌کنندگان عادی.

۴۸۰۰۰۰ ریال (هر جلسه ۶۰۰۰۰ ریال) برای روزنامه‌نگاران و نویسندگان حوزه‌ی موسیقی.

۳۲۰۰۰۰ ریال (هر جلسه ۴۰۰۰۰ ریال) برای دانشجویان رشته‌ی موسیقی یا روزنامه‌نگاری.

* خانه‌ی موسیقی می‌تواند بنابر روال مرسوم خود برای اعضا تخفیف‌هایی در نظر گرفته و در این فهرست اعمال کند.

زمان‌بندی، تاریخ و روز پیشنهادی برای شروع دوره

زمان‌بندی تبلیغات و ثبت نام: حدود سه هفته ۲۱/۹/۱۳۹۱ تا ۱۲/۱۰/۱۳۹۱

پیشنهاد می‌کنم در صورت امکان کلاس هر هفته چهارشنبه‌ها برگزار شود.

جلسه‌ی نخست ۱۳/۱۰/۱۳۹۱

درصورت موافقت با این زمانبندی، هشت جلسه‌ی کارگاه به ترتیب در تاریخ‌های زیر برگزار خواهد شد:

(۱۳/۱۰، ۲۰/۱۰، ۲۷/۱۰، ۴/۱۱، ۱۱/۱۱، ۱۸/۱۱، ۲۵/۱۱، ۲/۱۲)

آذرماه ۱۳۹۱

آروین صداقت‌کیش

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>